گذار از توحش قرون وسطایی به عصر تکنولوژی در سایه علوم اسلامی
ساعت ۱٠:۱۸ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٩/٧/۱٥ 

بسم الله الرحمن الرحیم

گذار از توحش قرون وسطایی به عصر تکنولوژی در سایه علوم اسلامی

مروری بر تاریخچه و آثار پیکارهای صلیبیون و مسلمین

در جریان جنگهای صلیبی گروه کثیری از مسیحیان اروپایی به قصد تصرف بیت المقدس به سرزمینهای مسلمانان لشکرکشی کردند. آنان مدعی بودند که بیت المقدس مزار عیسی علیه‌السلام است و مسیحیان برای زیارت نمی‌توانستند به آسانی به آن شهر مسافرت بکنند. مسلمانان در زمان خلیفه دوم بیت المقدس را از دست روم شرقی آزاد ساختند. این شهر در زمان حیات حضرت محمد(ص) برای مدتی قبله اول مسلمانان بود. به همین جهت برای مسلمین احترام و اهمیت بسیار داشت. در نزد پیروان سایر ادیان الهی چون یهود ، و مسیحیت نیز این شهر محترم شمرده می‌شد.


 پس از آنکه بیت المقدس به تصرف مسلمانان در آمد.آنان کلیه پیروان ادیان الهی بخصوص مسیحیان آزادی عمل دادند. مسیحیان نه تنها در شهر ، بلکه در سرتاسر جهان اسلام با آزادی کامل زندگی می‌کردند. اما حدود در سال 1000میلادی ، در حالی که عده‌ای از مسیحیان منتظر ظهور حضرت عیسی علیه‌السلام در بیت المقدس بودند، اخباری توام با اغراق در اروپا در مورد آزار و اذیت زائران اروپایی بیت المقدس انتشار یافت.

در سال 1095 میلادی پاپ اورین دوم همه مسیحیان اروپایی را مجبور کرد تا علیه ترکان مسلمان قیام کنند و شهر اورشیلم (بیت المقدس فعلی) واقع در فلسطین را اشغال کنند. در همان سال، سپاه بزرگی مهیا و رهسپار نخستین جنگ صلیبی گردید. تعداد زیادی از جنگجویان صلیبی در طول سفر خطرناک از اروپا تا خاورمیانه جان خود را از دست دادند و آنهایی که زنده ماندند موفق شدند بعد از یک محاصره کوتاه،  در سال 1099 م بیت المقدس را تسخیر کنند. صلیبیون اهالی شهر را قتل عام کردند و یهودیانی که در کنیسه های خود پناه گرفته بودند را زنده زنده سوزاندند. آنها به این حد از جنایت اکتفا نکرده، دسته هایی از مسلمانان را نیز به قتل رساندند. در مجموع در طی سالهای خونین 1099 تا 1250 م هشت جنگ صلیبی رخ داد و به جز دو جنگ آغازین، صلیبیان در هیچ یک از آنها موفقیتی به دست نیاورند.

شروع جنگهای صلیبی اگر چه ظاهرا رنگ و بوی دینی داشت اما در واقع انگیزه‌های دنیوی و شکوه شهرهای پر نعمت مسلمانان بود که شوالیه ها را برای شروع درگیری ها وسوسه میکرد.

این جنگها اگر چه با پیروزی سیاسی و نظامی مسلمانان به پایان رسید و آنها توانستند سرزمینهای خود را حفظ کنند، اما اروپاییان نیز از آن بهره‌های اقتصادی ، تمدنی و فرهنگی فراوان بردند. جنگهای صلیبی موجب آشنایی اروپاییان با مشرق زمین و بخصوص تمدن با شکوه اسلامی شد.بهره هایی که مسیحیان در خلال این ناآرامی ها از تمدن و دانش اسلامی بردند، در تحولاتی که بعدها منجر به پیشرفت اروپا شد، نقش مهمی داشت. در حقیقت جنگهای صلیبی زمینه‌ساز انتقال دستاورد‌های تمدن عظیم اسلامی به اروپا گردید.

جنگهای صلیبی  در مجموع 200 سال طول کشید. و در عمل بیش از 4/3 آن به صلح گذشت. در این فواصل طولانی صلح ، اروپاییان فرصت کافی برای آشنایی با تمدن اسلامی و بهره‌مندی از رونق اقتصادی آن را یافتند. علاوه بر منطقه فلسطین ، که محل تماس صلیبیون اروپایی با مسلمانان بود، بنادر مصر و شام ، و نیز شهرهای مسلمان نشیناسپانیا محل آشنایی وسیع اروپاییان با تمدن اسلامی بود. پیشرفتهای پزشکی مسلمانان و ترقیات آنان در شناخت گیاهان و تولید دارو ، توجه اروپاییان را جلب کرده بود. طی این مبادلات ، اروپاییان اولین بار با کاغذ ، باروت ، و قطب نما و طریقه ساخت و کاربرد آنها آشنا شدند. همراه این گونه کالاها ، واژه‌ها و اصطلاحات زیادی از تمدن اسلامی مورد اقتباس اروپاییان قرار گرفت. از میان نوشته‌های مسلمانان ، کتابهای فلسفی ،پزشکی ، داروسازی ، نجوم ، جغرافیا ، ریاضیات ، بیشتر مورد توجه بود. تعدادی از این کتابها از جمله آثار ابو علی سینا و فارابی به زبان لاتین که زبان علمی و دینی اروپا در قرن وسطی بود، ترجمه شد.

صلیبیان بازگشته از جنگ، همچنین روی زندگی ثروتمندان قرون وسطی اثر گذاشتند. در آب و هوای داغ خاورمیانه سربازان مجبور بودند بیشتر خود را بشویند، که این کار با استفاده از صابونها و عطرهای محلی صورت می گرفت. هنگامی که آنها به خانه های خودشان در اروپا بازگشتند، عادت حمام کردن را ادامه دادند. آرایش موهای اروپایی هم از آرایش موهای مسلمانان تاثیر گرفت. اولین گروه صلیبیان موهای خود را کوتاه نگاه می داشتند تا کلاه خودهای خود را به راحتی بر سر بگذارند. صلیبیان بعدها به پیروی از شرقیان، موی خود را بلند می کردند و مجعد می ساختند و آنرا با حنا رنگ می کردند.

صلیبیان علوم و دانش اسلامی را که با خود از شرق به اروپا برده بودند در شمال اروپا منتشر ساختند . نفوذ علوم اسلامی در عمق خاک اروپا همه چیز را از دریانوردی و فیزیک نور گرفته تاحسابداری و معماری ، دستخوش تغییر ساخت. برای مثال، روش شمارش از 0 تا 9 (سیستم دهدهی) که مسلمانان آنرا از هندیان فرا گرفته بودند، در نتیجه جنگهای صلیبی به اروپا راه یافت و بطور وسیعی مورد استفاده قرار گرفت.

جنگهای صلیبی در حقیقت نقطه عطفی در زندگی اروپاییان و بطور کلی در تاریخ تمدن شد. بلاد اروپایی در آن دوران نسبت به شهرها و مراکز تمدن پر شکوه اسلامی بسی بی‌نور بود. اروپاییان طی جنگهای صلیبی با تمدن پررونق اسلامی آشنا شدند و علاوه بر غنائم مادی ، گنجینه معنوی گرانبهایی از فرهنگ اسلامی با خود به ارمغان بردند. بر اثر جنگهای صلیبی بنادر مهم اروپایی ،دریای مدیترانه ، روزگار نوشکوفایی را آغاز نهادند، و برای رنسانس علمی - صنعتی اروپا زمینه مساعدی فراهم شد.

 

منابع:

1- دانشنامه رشد؛

http://daneshnameh.roshd.ir

2- بنیاد دایرة المعارف اسلامی؛

http://www.encyclopaediaislamica.com

3- دانشنامه آراد ویکیپدیا؛

http://fa.wikipedia.org

4- پایگاه اطلاع رسانی حوزه علمیه؛

http://www.hawzah.net

 

 

این مقاله جهت انتشار در نشریه سینما مقاومت، منتشره در دانشکده فنی دانشگاه تهران نگاشته شده است.


کلمات کلیدی: تاریخی